eleştiri
|
90'lı Yıllar
Kronolojik olarak bakıldığında binyılın son onyılı Amerikan bağımsız sinemasındaki müthiş patlama ile başladı ve bu çıkış etkilerini hâlâ sürdürmeye devam ediyor ( en memnun olduğum gelişme de bu oldu şahsen ). Ancak ilk başlarda hoş ve memnuniyet verici görülen ( ve öyle de olan ) bu gelişme ( çoğu "auteur" olan ) bağımsız yönetmenler ve bu yönetmenlere imkân sağlayan küçük film şirketlerinin birer birer büyük firmalar tarafından satın alınması sonucu ruhunu yitirdi ( büyüklerin sinemaya nasıl salt rant amaçlı yaklaştıklarının kanıtlarından biri daha... ). Bağımsızların yaptığı bu çıkışın en büyük ( olumlu anlamda ) müsebbibi ise "Reservoir Dogs" ile sinema sanatının gidişini değiştiren, "kendi dönemini" başlatan Quentin Tarantino oldu. Tarantino' nun bu filmde film anlatımına getirdiği yeni soluk ve taze bakış, sonraki yıllarda sinemaya yeni atılan tüm genç yönetmen adaylarını etkiledi, özellikle "Pulp Fiction" dan sonra tüm dünyada ( bizde bile ) ciddi şekilde bu filmden etkilenen filmler yapılmaya başlandı. Şahsen ben "etkilenme" ile kaldığı sürece bunun, kişilerin kendisine veya sinemaya bir zarar getirdiğini düşünmüyorum ( sonuçta Tarantino da çok ciddi ve âşikâr referans kaynaklarından beslemiyor mu sinemasını? ). Hatta sinemaya türlü zenginlikler kattığını da söyleyebilirim ( büyük firmalarla çalışmalarına rağmen her daim bağımsız kalabilen Coen biraderlerin kendilerine münhasır özgün sinemalarına bir bakın ). Tarantino' dan sonra ( ayağa kalkmaya ) ilgi görmeye başlayan bu bağımsız sinema akımı, öteden beri "gerçekten" bağımsız kalabilen Hal Hartley, Joel Coen gibi usta yönetmenlerde "öz" ünü koruyarak devam ediyor. Ticarî sinema ise sinemanın en çok ve en hızlı büyüyen kısmı mâlumunuz. Doksanlı yıllar özellikle Hollywood açısından gerçek bir zaferle noktalandı. Yetmişli yıllarda "Star Wars", seksenlerde "The Terminator" ile ( selam durulması gereken çağdaş iki başyapıt ve ) efsane birer hit çıkaran Hollywood, doksanlarda görülen bu tek eksiğini de, binyılın kapanışındaki "The Matrix" dömi-volesiyle gidermiş oldu ( ancak ona başyapıt diyemiyorum malesef ). Hollywood her türden film yapmaya, ve her türlü numarayla seyirci çekmeye devam ediyor. Ve durmasını da kimse beklenmesin... Sinema anlatımı açısından kurgunun giderek hızlandığı ( video klip estetiği denilen türün baskın olduğu ) bir anlatım giderek daha da yaygınlaştı doksanlarda. Bu estetik kötü bir şey değil ancak yapılan on filmin dokuzunun bu şekilde yapılması çok fena bir şey ve daha da abartılmış bir şekilde süreceğini sanıyorum, malesef. Ve asıl enteresan ve hazin olanı seyircinin ( yeni neslin ) bu tür içindeki, insanın başını döndürecek derecede abartılmış versiyonları bile benimsemesi ve hatta yalnız bu filmlere ilgi göstermesi bence ( "Con Air" en ekstrem örneğiydi ve bir faciaydı ). Sinemanın yeni binyıldaki seyrine gelince... Teknolojinin devinim hızı o derece yükseldi ki ancak ve ancak önümüzdeki on, belki yirmi yıl ile ilgili tahminler yapabiliriz. Bu tahminlerimden en çok ağzımı sulandıranı ise "interaktif" sinemanın er ya da geç kendine yer açacak olması. Tıpkı inanılmaz güzellikteki çizgi-romanlar gibi, filmin belli bölümlerinde kahramanın önündeki iki seçenekten hangisini tercih edeceğini, evindeki seyirci belirleyecek ( salonlarda film seyretmek çok seyrek bir durum hâline gelecek zannımca ). Örneğin "The Matrix" te Neo' nun hangi hapı seçeceğine seyirci karar verecek ( çok bilindiği için bu örneği verdim ama kötü bir örnek, çünkü hiç bir salak gidilebilecek o inanılmaz deryalar dururken kırmızı hapı seçmeyecektir ). Veya meşhur "bomba teli" meselesi var. Seyirciye "hangi teli seçiyorsun?" diye sorulacak mesela. Ve sen ( atıyorum ) "yeşil" diyeceksin ve gümm! Film de bambaşka mecralardan devam edecek vs. vs. Amerika ve Hollywood teknolojik sinemanın da bayraktarlığını yapacak, dünya sinemasında daha genişleyen ve büyüyen bir etkiyle varlığını devam ettirecek. Avrupa sinemasındaki çöküşün ise bitmesini ve en azından eski kıtamızdan her yıl bir başyapıtın çıkmasını diliyoruz doğal olarak, ama zor. Doksanlı yıllar ile ilgili listeler yapmak meşhur olduğundan, ben de aşağıda o şekil listeler yazacağım ama unutulmaması gereken bu listelerin ya doksanlı yıllarda ortaya çıkmış, ya da seksenli yıllarda aktif olsa da doksanlarda en iyi eserlerini vermiş kişileri kapsaması ( Coen biraderler gibi ). Doksanlı yıllarda yapılan filmlerden başyapıt dediğim ve 5 yıldız verdiğim filmler şunlar ( hepsi aynı ayarda ama ben en sevdiklerime göre sıralıyorum ): The
Thin Red Line - 98 - Terrence Malick Bir
kademe aşağıdaki filmler yani ( anlaşılacağı şekliyle )
4.5 yıldız verdiklerim ise ( kronolojik sıralamayla ) şöyle
( Not: "Short Cuts", "Raise the Red Lattern" ve "Dünyanın
Bütün Sabahları" filmleri tarafımdan görülmemiştir ): Yönetmenler: Joel
Coen Erkek Oyuncular: Edward
Norton Kadın Oyuncular: Nicole
Kidman SİNEFİL Film eleştirilerinizi director@sinemafanatik.com adresine gönderin bizde eleştrilerinizi yayınlayalım. © 1998 - 2005 Sinemafanatik.com. Her Hakkı Saklıdır. İletişim adresi: director@sinemafanatik.com |
Bundan
seneler sonra geriye dönüp baktığımızda doksanlı yıllar,
sinemada pek çok özelliği ile hatırlanacak. Bu özelliklerin
kimileri olumlu, kimileri olumsuz neticeler meydana getirdi
süreç içinde ama, doksanlı yılların nasıl bir görünüm arz
ettiği meselesi neticede kişinin sinemasal tercihleriyle
doğrudan bağlantılı bir durumdur ki, benim için manzaranın
nötr bir görünümde olduğu söylenebilir. Yani doksanlı yıllar
sinemasında memnun olduğum ya da rahatsızlık duyduğum gelişmelerin
sayısı neredeyse eşit. 
Bunların
karşısında duran bizim yakada ise Avrupa sineması giderek
erimeye devam ediyor. Avrupa sineması Hollywood ile rekabet
edecek gücünün olmadığını artık kabullenmiş durumda ancak
daha acı olanı, rekabet edemeyecek derecede olan bu gücünü
onu taklit etmek için kullanıyor olması. Doksanlı yıllarda
Avrupa' dan neredeyse hiç başyapıt çıkmadı ( neredeyse dememin
nedeni kimilerince bir çok filmin başyapıt olarak görülebilme
olasılığı, ki normaldir ). Özellikle büyük usta Kieslowski'
nin yaşama çok erken yaşta veda etmesi Avrupa sinemasının
en ciddi kaybı oldu ( yine doksanlarda ölen Lean' in, Bresson'
un, Fellini' nin aktif olmadıklarını düşünürsek ). Neticede
Avrupa sineması giderek yenilgiyi kabul eden ve averaj takımı
olmamaya uğraşan, üretimsiz bir sinema oldu çıktı. Buna
karşılık "çözüm şudur" demek de pek fayda etmez gibi görünüyor
artık.